Mogelijke signalen van autisme: niet om te labelen, maar om te begrijpen

Autisme, of een autismespectrumstoornis (ASS), kent vele gezichten. Geen twee mensen met autisme zijn hetzelfde. Toch zijn er bepaalde signalen van autisme en patronen die bij sommige mensen vaker voorkomen. Het is belangrijk om hierbij meteen een duidelijke nuance te maken: deze signalen zijn géén checklist om iemand een label op te plakken, maar hulpmiddelen om bewustwording te vergroten, begrip te stimuleren en ruimte te creëren voor erkenning en ondersteuning.

Autisme als spectrum

Autisme wordt niet voor niets een spectrum genoemd. Dat betekent dat kenmerken zich in uiteenlopende vormen en gradaties kunnen voordoen. Sommige signalen zijn duidelijk zichtbaar, andere subtiel of jarenlang gemaskeerd. Leeftijd, geslacht, persoonlijkheid, intelligentie en omgeving spelen hierin een grote rol. Veel mensen, vooral volwassenen, ontdekken pas laat dat autisme mogelijk een rol speelt in hun leven. Vaak omdat zij jarenlang hebben geleerd zich aan te passen, ten koste van hun energie en welzijn.

Mogelijke signalen van autisme

Verschillen in sociale communicatie en interactie

Mensen met autisme kunnen sociale situaties anders ervaren en interpreteren. Mogelijke signalen zijn onder andere:

• Moeite met het aanvoelen van sociale regels of ongeschreven normen

• Letterlijke interpretatie van taal (bijvoorbeeld moeite met sarcasme of metaforen)

• Het lastig vinden om smalltalk te voeren

• Moeite met oogcontact (te veel of juist te weinig)

• Onzekerheid over wanneer iemand aan de beurt is in een gesprek

• Sociale contacten kunnen veel energie kosten, ook als ze gewenst zijn

Dit betekent niet dat iemand ongeïnteresseerd is in anderen, maar eerder dat sociale afstemming bewuster en intensiever verloopt.

Behoefte aan voorspelbaarheid en structuur

Een sterke behoefte aan duidelijkheid en voorspelbaarheid komt vaak voor:

• Ongemak of stress bij veranderingen of onverwachte gebeurtenissen

• Sterke voorkeur voor vaste routines

• De neiging om situaties vooraf mentaal te plannen

• Moeite met flexibiliteit wanneer plannen wijzigen

Structuur biedt veiligheid. Wanneer die wegvalt, kan dat leiden tot overprikkeling, spanning of terugtrekgedrag.

Sensorische gevoeligheden (prikkelverwerking)

Veel mensen met autisme ervaren prikkels intenser of juist minder intens dan gemiddeld:

• Overgevoeligheid voor geluid, licht, geuren, aanraking of drukte

• Moeite met drukke omgevingen zoals winkels, kantoren of sociale bijeenkomsten

• Specifieke voorkeuren of afkeer voor bepaalde stoffen, kleding of voedseltexturen

• Sneller overprikkeld raken, soms zonder duidelijke aanleiding

Sensorische overbelasting wordt vaak onderschat, terwijl het een grote impact kan hebben op het dagelijks functioneren.

Intense interesses en focus

Een ander mogelijk signaal is een sterke, diepgaande interesse in bepaalde onderwerpen:

• Zeer gedetailleerde kennis over specifieke thema’s

• Langdurige focus op interesses die veel voldoening geven

• Diepgaande concentratie, soms met verlies van tijdsbesef

• De behoefte om interesses te delen, ook als de ander minder betrokken lijkt

Deze interesses zijn vaak een krachtbron en kunnen bijdragen aan expertise, creativiteit en zingeving.

Emotionele verwerking en regulatie

Emoties kunnen anders worden ervaren of geuit:

• Moeite met het herkennen of benoemen van eigen gevoelens

• Emoties kunnen plotseling intens naar buiten komen of juist worden ingehouden

• Lang herstel nodig na emotioneel of sociaal belastende situaties

• Overweldiging kan zich uiten in shutdowns (terugtrekken) of meltdowns (emotionele ontlading)

Dit zijn geen “onbeheerste reacties”, maar signalen van een overbelast systeem.

Camoufleren en aanpassen

Veel mensen met autisme, met name vrouwen en volwassenen, hebben geleerd hun verschillen te verbergen:

• Sociaal gedrag bewust nadoen of aanleren

• Constant alert zijn op hoe men overkomt

• Na sociale situaties uitgeput thuiskomen

• Het gevoel hebben “een rol te spelen”

Masking kan ervoor zorgen dat autisme lang onopgemerkt blijft, maar kan op termijn leiden tot burn-out, angst of depressieve klachten.

Wat deze signalen niet zijn

Het is belangrijk om te benadrukken:

• Deze signalen zijn geen diagnose

• Iedereen herkent zich wel eens in één of meerdere kenmerken

• Autisme gaat niet over “tekortkomingen”, maar over een andere manier van waarnemen, denken en voelen

Pas wanneer meerdere signalen langdurig aanwezig zijn en het dagelijks leven beïnvloeden, kan het zinvol zijn om verder te onderzoeken wat iemand nodig heeft.

Van label naar erkenning

Het doel van het benoemen van signalen is niet om mensen in hokjes te plaatsen, maar om ruimte te maken voor:

• Zelfinzicht

• Zelfcompassie

• Begrip vanuit de omgeving

• Passende ondersteuning en begeleiding

Voor veel mensen betekent erkenning eindelijk begrijpen waarom bepaalde dingen altijd meer moeite hebben gekost en dat dat geen persoonlijke tekortkoming is.

Tot slot

Bewustwording rondom autisme helpt om milder te kijken: naar onszelf en naar anderen. Wanneer we signalen herkennen, ontstaat er ruimte voor gesprek, afstemming en groei. Niet om te stempelen, maar om te erkennen dat verschillen er mogen zijn.